नोटीस
'नोटीस' या शब्दाचा
बोली भाषेतला अर्थ म्हणजे 'सूचना देणे'. 'नोटीस' मध्ये माहिती, सूचना,
मार्गदर्शन, ज्ञान इत्यादी बाबींचा समावेश होतो. एखाद्या व्यक्तीला जागरूक
करणे आणि त्याच्या बाबत एखादी कायदेशीर कारवाई प्रारंभ करण्यापूर्वी त्याला त्याची
बाजू मांडण्याची संधी देणे हा 'नोटीस'चा उद्देश असतो.
'नोटीस'
नैसर्गिक न्यायतत्वाच्या सिध्दांतांवर (Principle of Natural Justice) आधारीत आहे. नैसर्गिक न्यायतत्वांच्या
मुलभूत नियमानुसार ‘दुसरी बाजू ऐका’-(Audi alteram partem = Hear other side) अन्वये, कोणतीही व्यक्ती थेट
निर्णयाने प्रभावित होणार नाही. त्याला त्याची बाजू मांडण्याची पूर्ण संधी दिल्याखेरीज
आणि त्याची बाजू ऐकल्याखेरीज कोणताही न्यायिक किंवा अर्ध-न्यायिक निर्णय घेता
येत नाही.
'नोटीस' बाबत
एक अत्यंत महत्वाचा मुद्दा असा की, फक्त 'नोटीस काढणे' पुरेसे नाही तर ती
'नोटीस बजावली जाणे' ही अत्यंत
महत्वाचे आहे.
'नोटीस बजावणे'
याबाबत महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम १९६६, कलम २३०, महाराष्ट्र जमीन महसूल (महसूल अधिकार्यांची कार्यपद्धती) नियम १९६७, दिवाणी प्रक्रिया संहिता, १९०८ मधील पहिल्या अनुसूचीतील क्रम पाच (समन्स काढणे व बजावणे) यांमध्ये विस्तृतपणे विवेचन केले आहे.
नोटीस ही नेहमी
दोन प्रतीत तयार केली जाते.
t नोटीस
बजावणे:
महसूल खात्यात
पहिली नोटीस नोंदणीकृत पोहोच देय पोस्टाने (Registered
Post Acknowledgement Delivery) पाठवली जाते. नोंदणीकृत पोहोच-देय पोस्टाची पोहोच परत आल्यास नोटीस बजावली गेली असे गृहित धरले जाते.
दुसरी नोटीस
कोतवाल किंवा ग्राम महसूल अधिकारी समक्ष मार्फत बजावतात.
तिसरी नोटीस
संबंधीत पक्षकाराच्या निवास स्थानाच्या दर्शनी भागावर डकवून (चिकटवून) अथवा
संबंधीत पक्षकाराच्या शेतजमिनीत डकवून (चिकटवून) आणि त्याचा पंचनामा करून बजावली
जाते.
चौथी नोटीस,
संबंधित पक्षकाराच्या शेवटच्या ज्ञात पत्त्यावरील गावात, दोन स्थानिक
वर्तमानपत्रात प्रसिध्द करून बजावली जाते.
¿ नोटीस बजावण्याची
पद्धत:
(१) नोटीस
बजावणार्याने, ज्यावर ती नोटीस बजावायची आहे त्या पक्षकाराला समक्ष भेटुन, नोटीसची एक प्रत त्याला देऊन किंवा स्वाधीन करून मूळ नोटीसवर, बजावण्याची पोहोच म्हणून, ज्याला नोटीसची प्रत दिली आहे किंवा स्वाधीन केली आहे त्या व्यक्तीची दिनांकीत स्वाक्षरी, संपूर्ण नाव किंवा अंगठ्याचा साक्षांकित ठसा घ्यावा.
(२) ज्यावर नोटीस बजावण्याची आहे तो प्राधिकृत अभिकर्ता किंवा विधी व्यवसायी असेल तर त्या नोटिशीची एक प्रत त्याच्या कार्यालयात किंवा त्याच्या निवासस्थानाच्या नेहमीच्या जागी देऊन, मूळ नोटीसीवर बजावण्याची पोहोच म्हणून ज्या व्यक्तीला प्रत दिली किंवा स्वाधीन केली त्या व्यक्तीची दिनांकीत सही, नाव किंवा आंगठ्याचा ठसा घ्यावा लागेल. अशी नोटीस बजावणे प्राधिकृत अभिकर्त्याला व्यक्तीश: नोटीस देण्याइतकेच परिणामकारक मानण्यात येईल.
(३) ज्यावर नोटीस बजावावयाची असेल ती व्यक्ती आढळून येत नसेल व त्या व्यक्तीला कोणताही प्राधिकृत अभिकर्ता नसेल तर अशा व्यक्तीच्या बरोबर राहणार्या कुटुंबातील कोणत्याही सज्ञान व्यक्तीवर नोटीस बजावता येईल. ज्याच्यावर नोटीस बजावावयाची त्या व्यक्तीला व्यक्तीश: प्रत देऊन किंवा स्वाधीन करून, मूळ नोटिसीवर बजावण्याची पोहोच म्हणून ज्या व्यक्तीला प्रत दिली किंवा स्वाधीन केली त्या व्यक्तीची दिनांकीत
सही, नाव किंवा अंगठ्याचा ठसा घ्यावा.
स्पष्टीकरण: नोकराला कुटुंबातील सदस्य
मानले जात नाही त्यामुळे पक्षकाराच्या नोकरावर नोटीस बजावता येणार नाही.
(४) ज्यावर नोटीस बजावावयाची असेल ती व्यक्ती आढळून येत नसेल,
त्याच्या नेहमीच्या निवासस्थानाला कुलूप असेल तर,
त्या व्यक्तीच्या अशा नेहमीच्या निवासस्थानाच्या एखाद्या ठळक जागी,
मुख्य प्रवेशव्दारावर नोटीसची प्रत डकवून (चिकटवून) आणि
त्याबाबत दोन लायक पंचांसमक्ष पंचनामा करून नोटीस बजावली जाते. या कार्यवाहीबाबत मूळ नोटीस अहवालासह सादर करावी. अशाप्रकारे पंचनाम्याने डकवलेली नोटीस बजावली गेली असे गृहीत धरले जाते.
(५) ज्यावर नोटीस बजावावयाची असेल ती व्यक्ती आढळून येत नसेल,
त्याचे निवासस्थान त्या
गावात नसेल परंतु त्याची शेतजमीन त्या गावात असेल तर, त्याच्या शेतात जाऊन,
नोटीसची प्रत शेत
जमिनीला डकवून (चिकटवून) आणि त्याबाबत दोन लायक
पंचांसमक्ष पंचनामा करून नोटीस बजावली जाते. या कार्यवाहीबाबत मूळ नोटीस अहवालासह सादर करावी. अशाप्रकारे पंचनाम्याने डकवलेली नोटीस बजावली गेली असे गृहीत धरले जाते.
(६) ज्यावर नोटीस बजावावयाची असेल ती व्यक्ती आढळून
येत नसेल, त्याचे निवासस्थान किंवा शेतजमीन त्या गावात नसेल तर, त्याच्या
शेवटच्या ज्ञात पत्त्यावरील गावात, दोन स्थानिक वर्तमानपत्रात प्रसिध्द करून
नोटीस बजावली जाते.
• हक्क नोंदणीची मागणी करणार्या व्यक्तीवर संबंधित
कागदपत्रे व माहिती पुरविण्याची जबाबदारी असते. (म.ज.म.अ.कलम
१५१.)
• अधिकार अभिलेखातील नोंद आणि गाव नमुना सहा
(फेरफार नोंदवही) मधील प्रमाणित करण्यात आलेली नोंद विरुध्द आहे असे सिध्द करण्यात
येईपर्यंत किंवा त्याबद्दल नवीन नोंद कायदेशीररित्या दाखल करण्यात येईपर्यंत,
अशी अभिलेखातील नोंद आणि गाव नमुना सहा (फेरफार नोंदवही) मधील प्रमाणित करण्यात
आलेली नोंद खरी असल्याचे गृहित धरण्यात येईल. (म.ज.म.अ.कलम १५७.)
b›b
Rate This Article
या लेखात, आम्ही आपणाला नोटीस बजावणे (NEW). याबाबत माहिती दिली आहे आम्हाला आशा आहे की, तुम्हाला ती आवडली असेल. माहिती आवडली असेल तर, सदरची माहिती तुमच्या मित्रांनाही शेअर करा.
आपले महसूल कायद्याविषयक प्रश्न विचारण्यासाठी आमच्या वेबसाईटला भेट द्या. आणि आमच्या टेलिग्राम चॅनेललाही आजच जॉईन व्हा. Website Link
Telegram Channel Link धन्यवाद !