महाराष्ट्र
सहकारी संस्था अधिनियम १९६०, कलम १०० आणि महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१, नियम ८५
अन्वये
मालमत्तेचे हस्तांतरण
w लिलाव निष्फळ ठरणे -
कलम
९८ (पैसे कसे वसूल
करावेत), १०१ (विवक्षित सहकारी संस्थेची देय थकबाकी जमीन महसुलाच्या थकबाकीप्रमाणे वसूल
करणे) किंवा
१३७ (निबंधकाने प्रमाणपत्र दिल्यावर कर्जाची
वसुली) अन्वये वसुलीच्या कार्यवाहीमध्ये मालमत्ता विक्रीस काढली गेली, परंतु खरेदीदार मिळाला नाही, तर कलम १००
लागू
होते.
w कलम १००(३): याबाबतीत जे नियम करण्यात
येतील त्या नियमांस, तसेच कोणत्याही व्यक्तीच्या वतीने कोणतेही हक्क, बोजे, भार किंवा समन्यायिके
कायदेशीररीत्या अस्तित्वात असतील, त्यास अधीन राहून अशी मालमत्ता किंवा तिचा भाग, पोट-कलम (१) अन्वये
न्यायालय किंवा जिल्हाधिकारी, यथास्थिति, निबंधक व उक्त संस्था यांच्या दरम्यान संमत करण्यात येतील, अशा अटींवर व शर्तीवर उक्त
संस्था धारण करील.
राज्य
शासनाच्या सर्वसाधारण किंवा विशेष आदेशास अधीन राहून, जिल्हाधिकारी यांना किंवा
निबंधकास या कलमान्वये त्यांना ज्यांचा वापर करता येईल, असे अधिकार सहाय्यक
जिल्हाधिकारी, किंवा उपजिल्हाधिकारी किंवा सहायक निबंधक यांच्या दर्जापेक्षा कमी दर्जा
नसलेल्या कोणत्याही अधिकार्यास प्रत्यायोजित करता येतील.
न्यायालय, जिल्हाधिकारी किंवा निबंधक (परिस्थितीनुसार सक्षम
प्राधिकरण) संबंधित सहकारी संस्थेला ती मालमत्ता हस्तांतरित करण्याचा आदेश देऊ
शकते. हस्तांतरणानंतर संबंधित
प्राधिकरण संस्थेला मालमत्तेचा प्रत्यक्ष ताबा देण्याचा आदेश देऊ शकते.
मालमत्ता
संस्थेकडे विद्यमान कायदेशीर हक्क, भार (Encumbrances), गहाण, चार्ज इत्यादी अधीन राहून हस्तांतरित केली जाते.
लिलावात
खरेदीदार न मिळाल्यास अंमलबजावणी अधिकारी त्याचा अहवाल सादर करतो.
संबंधित
सहकारी संस्थेला मालमत्ता स्वीकारण्याबाबत अर्ज करण्याची संधी दिली जाते.
थकबाकीदार
व मालमत्तेत हितसंबंध असलेल्या सर्व व्यक्तींना नोटीस दिली जाते.
नोटीस मिळाल्यानंतर एका महिन्यात थकबाकीदार किंवा हितसंबंधी व्यक्तीने संपूर्ण
थकबाकी, व्याज व खर्च जमा केल्यास
हस्तांतरण टाळता येते.
रक्कम
जमा न झाल्यास सक्षम प्राधिकरण संस्थेकडे मालमत्ता हस्तांतरित करण्याचा आदेश देते.
त्यानंतर
हस्तांतरण प्रमाणपत्र (Certificate
of Transfer) देऊन संस्थेला प्रत्यक्ष किंवा प्रतीकात्मक ताबा दिला जातो.
छत्रपती संभाजी महाराज सहकारी पतसंस्था मर्यादीत विरूध्द सहायक
निबंधक,
सहकारी संस्था, सातारा, दि.
२१.१०.२०११ मध्ये स्पष्ट केले आहे की,
महाराष्ट्र सहकारी संस्था कायद्याच्या कलम ९८ आणि कलम १०० तसेच महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम १९६१, नियम ८५ च्या एकत्रित
वाचनावर स्पष्ट होते की, जिल्हाधिकारी/निबंधक यांनी जारी केलेल्या
प्रमाणपत्रानुसार बँकेकडे हस्तांतरित केलेली जमीन ही विक्रीद्वारे हस्तांतरित
केलेली जमीन नाही आणि अशा हस्तांतरणामुळे प्रतिवादी- बँकेच्या नावे उक्त जमिनीची
मालकी निर्माण होत नाही.
सदर मिळकतीचे हस्तांतरण,
विश्वस्त म्हणून जोपर्यंत सदर मिळकतीची लिलावाद्वारे विक्री होत नाही तोपर्यंत
संस्थेकडे होणार आहे. कलम १००(१) मधील तरतुदीनुसार होणारे हस्तांतरण हे संस्थेच्या
थकीत येणे रकमेच्या वसुलीसाठी आहे, म्हणूनच हे हस्तांतरण हे मुंबई मुद्रांक अधिनियम १९५८, कलम
२ (जी) अन्वये झालेले हस्तांतरण नाही.
उक्त न्यायनिर्णयानुसार, वरील तरतुदीन्वये झालेल्या अशा हस्तांतरणामुळे पतसंस्थेचा मालकी हक्क निर्माण होणार नाही, त्याला मुंबई मुद्रांक शुल्क अधिनियम १९५८ चे परिशिष्ठ १ मधील अनुसूची २५ लागू होणार नाही आणि अशी जमीन लिलावाने विकली जाईपर्यंत बँकेला ट्रस्टी म्हणून जमीन ताब्यात ठेवण्याचा अधिकार प्राप्त होतो हे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
कलम
१०० अन्वये हस्तांतरण करण्यापूर्वी खालील बाबींचे पालन आवश्यक मानले गेले आहे:
∙ सार्वजनिक लिलाव
प्रामाणिकपणे व कायदेशीर पद्धतीने झालेला असावा.
∙ लिलाव
प्रामाणिकपणे व कायदेशीर पद्धतीने झालेला असावा.
त्यानंतरच
Registrar/Collector/Court
हस्तांतरणाचा
आदेश देऊ शकतात.
१. जेव्हा (कलम
९८, १०१ आणि
१३७ अन्वये) अंमलात आणू इच्छिणाऱ्या आदेशाच्या अंमलबजावणी दरम्यान कोणतीही मालमत्ता
खरेदीदारांअभावी विकली जाऊ शकत नाही, जर अशी
मालमत्ता थकबाकीदाराच्या किंवा त्याच्या वतीने एखाद्या व्यक्तीच्या ताब्यात असेल, किंवा निबंधक किंवा
लिक्विडेटरने प्रमाणपत्र जारी केल्यानंतर थकबाकीदाराने निर्माण केलेल्या
हक्कांतर्गत दावा करणाऱ्या एखाद्या व्यक्तीच्या ताब्यात असेल तर अंमलबजावणी
करणाऱ्या अधिकाऱ्याने शक्य तितक्या लवकर या वस्तुस्थितीचा अहवाल न्यायालय किंवा निबंधक
अथवा जिल्हाधिकाऱ्यांना सादर करावा.
(i) जंगम मालमत्तेच्या बाबतीत:
(अ) जेव्हा मालमत्ता स्वतः
थकबाकीदाराच्या ताब्यात असेल किंवा न्यायालय, जिल्हाधिकारी किंवा निबंधक
यांच्या वतीने ताब्यात घेण्यात आली असेल, तेव्हा ती सोसायटीला सुपूर्द
केली जाईल.
(ब) जेव्हा मालमत्ता
थकबाकीदाराच्या वतीने एखाद्या व्यक्तीच्या ताब्यात असेल, तेव्हा ताबा असलेल्या
व्यक्तीला नोटीस देऊन मालमत्तेचा ताबा दिला जाईल, ज्यामध्ये त्याला संस्थेला
प्रत्यक्ष शांततापूर्ण ताबा देण्याचे निर्देश दिले जातील आणि मालमत्तेचा ताबा इतर
कोणत्याही व्यक्तीला देण्यास मनाई केली जाईल.
(क) संस्थेच्या वतीने ताबा
घेण्यासाठी संस्थेने प्राधिकृत केलेल्या व्यक्तीकडे मालमत्ता सुपूर्द केली जाईल.
(ए) जेथे जमिनीवर पीक वाढत आहे
किंवा उभे आहे, ते कापणी
आणि काढणी करण्यापूर्वी संस्थेकडे सुपूर्द केले जाऊ शकते आणि संस्थेला त्या
जमिनीवर प्रवेश करण्याचा तसेच तिची
मशागत, कापणी आणि
काढणी करण्याच्या उद्देशाने आवश्यक ते सर्व काही करण्याचा अधिकार असेल.
(बी) जेव्हा मालमत्ता
थकबाकीदाराच्या किंवा त्याच्या वतीने एखाद्या व्यक्तीच्या किंवा प्रमाणपत्र जारी
झाल्यानंतर थकबाकीदाराने निर्माण केलेल्या हक्कांतर्गत दावा करणाऱ्या एखाद्या
व्यक्तीच्या ताब्यात असेल तेव्हा जिल्हाधिकारी
किंवा निबंधक यांच्या न्यायालय, यथास्थिती, संस्थेला किंवा संस्थेने
तिच्या वतीने ताबा घेण्यासाठी नियुक्त केलेल्या कोणत्याही व्यक्तीला मालमत्तेचा
प्रत्यक्ष ताबा देऊन आणि गरज भासल्यास, जी व्यक्ती बेकायदेशीरपणे
जागा खाली करण्यास नकार देत आहे तिला काढून टाकून ताबा देण्याचा आदेश देईल.
(सी) जेव्हा मालमत्ता एखाद्या
भाडेकरूच्या किंवा प्रमाणपत्र जारी करण्याच्या तारखेपूर्वी संपादन केलेल्या
हक्काने ती धारण करण्यास पात्र असलेल्या इतर व्यक्तीच्या ताब्यात असेल तेव्हा न्यायालय किंवा जिल्हाधिकारी
किंवा निबंधक, यथास्थिती, मालमत्तेवरील एखाद्या ठळक
ठिकाणी संस्थेच्या नावे मालमत्ता हस्तांतरित केल्याच्या प्रमाणपत्राची एक प्रत
लावून आणि एखाद्या सोयीस्कर ठिकाणी ढोल वाजवून किंवा इतर पारंपारिक पद्धतीने अशा
व्यक्तीला घोषित करून, की
थकबाकीदाराचे हितसंबंध संस्थेकडे हस्तांतरित झाले आहेत, मालमत्तेचा ताबा देण्याचा
आदेश देतील.
१३. ज्या
संस्थेकडे मालमत्ता हस्तांतरित केली आहे, ती संस्था [नियम १०७ अन्वये दिलेल्या
योग्य कार्यपद्धतीचे पालन करून, हस्तांतरित
मालमत्तेच्या हक्क नोंदणीमध्ये संस्थेचे नाव नोंदवल्याच्या तारखेपासून तीन
वर्षांपेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीत, शक्य तितक्या लवकर संस्थेच्या
तसेच थकबाकीदाराच्या सर्वोत्तम हितासाठी मालमत्ता विकण्याचा सर्वतोपरी प्रयत्न
करेल, ज्यामध्ये
मालमत्तेचा मूळ मालक असलेल्या थकबाकीदाराला नेहमीच पहिला पर्याय दिला जाईल. ही विक्री निबंधकाच्या
पुष्टीकरणाच्या अधीन असेल. विक्रीतून मिळालेली रक्कम विक्रीचा खर्च आणि कसूर करणाऱ्याकडे
असणारी थकबाकी भरण्यासाठी वापरली जाईल आणि शिल्लक रक्कम (असल्यास) नंतर कसूर करणाऱ्याला
दिली जाईल.
w नोटीस मिळण्याचा अधिकार
w हरकती मांडण्याचा अधिकार
w संपूर्ण थकबाकी भरण्याचा अधिकार
w बेकायदेशीर कार्यवाहीविरुद्ध अपील/पुनर्विलोकन करण्याचा अधिकार
l
Rate This Article
या लेखात, आम्ही आपणाला महाराष्ट्र सहकारी संस्था अधिनियम १९६०, कलम १०० आणि महाराष्ट्र सहकारी संस्था नियम, १९६१, नियम ८५ अन्वये मालमत्तेचे हस्तांतरण. याबाबत माहिती दिली आहे आम्हाला आशा आहे की, तुम्हाला ती आवडली असेल. माहिती आवडली असेल तर, सदरची माहिती तुमच्या मित्रांनाही शेअर करा.
आपले महसूल कायद्याविषयक प्रश्न विचारण्यासाठी आमच्या वेबसाईटला भेट द्या. आणि आमच्या टेलिग्राम चॅनेललाही आजच जॉईन व्हा. Website Link Telegram Channel Link धन्यवाद !