मालमत्ता विक्रीची पूर्ण रक्कम मिळाली
नाही - खरेदी दस्त रद्द करण्याची मागणी मा. सर्वोच्च न्यायालयाने फेटाळली
रझिया बेगम आणि इतर विरुद्ध नफिसा बेगम अब्दुल हमीद आणि इतर.
निकाल: दिनांक
७ ऑगस्ट २०२६.
w वादींनी दिनांक १०.३.१९७५ रोजीची दोन विक्रीपत्रे रद्दबातल व अप्रभावी घोषित
करण्यासाठी आणि त्या विक्रीपत्रांमध्ये नमूद असलेल्या मालमत्तेचे वादींना पूर्ण
मालक म्हणून घोषित करण्यासाठी दावा दाखल केला.
वादींनी मागणी केल्याप्रमाणे विक्रीपत्रे रद्द करणे, मालकी हक्काची घोषणा किंवा मनाई हुकूम मिळवण्यास ते पात्र नसल्याचे आढळून
आल्याने, वादींचा दावा फेटाळण्यात आला. ताब्याच्या बाबतीत, विशिष्ट अंमलबजावणी किंवा हस्तांतरणासाठी (specific performance or reconveyance) कोणताही दावा नसल्याचे आढळल्याने, कनिष्ठ न्यायालयाने हस्तक्षेप करण्यास नकार दिला.
पहिला प्रश्न असा की, संपूर्ण विक्री मूल्य न
देता निष्पादित केलेली विक्रीपत्रे (without the entire sale consideration
being paid) तसेच वादींची देय रक्कम
थकबाकी असताना,
वैध आणि वादींवर बंधनकारक मानली जाऊ शकतात का? आणि दुसरा प्रश्न असा की वादी मालकी हक्काच्या घोषणेसाठी आणि शांततापूर्ण ताबा
टिकवून ठेवण्यासाठी मनाई हुकूम मिळवण्यास पात्र होते का ?(declaration of
ownership and an injunction to retain peaceful possession)
या दाव्यात प्रतिवादींना ९% सरळ व्याजासह ती रक्कम वादींना
देण्याचे निर्देश देण्यात आले आणि वादींना जमिनींचे मालक घोषित करून दावा मंजूर
करण्यात आला.
w विद्याधर (पूर्वीचा दावा) प्रकरणात, मालमत्ता
हस्तांतरण कायदा
१८८२, कलम ५४ संदर्भात परिच्छेद क्रमांक ३६, ३७ आणि ३८ मध्ये असे ठरवण्यात आले होते की,:
“३६. विक्रीच्या व्याख्येनुसार, विक्री
होण्यासाठी एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे मालकी हक्काचे हस्तांतरण होणे
आवश्यक आहे,
म्हणजेच, त्या व्यक्तीच्या ताब्यात असलेल्या
मालमत्तेतील सर्व हक्क आणि हितसंबंध त्याच्याकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे हस्तांतरित
केले जातात. हस्तांतरण करणारी व्यक्ती त्या मालमत्तेतील आपला कोणताही हितसंबंध
किंवा हक्क स्वतःकडे ठेवू शकत नाही, अन्यथा
ती विक्री ठरणार नाही.
सदर व्याख्येत पुढे असे म्हटले आहे की, मालकी हक्काचे हस्तांतरण हे ‘दिलेल्या किंवा देण्याचे वचन दिलेल्या किंवा
अंशतः दिलेल्या आणि अंशतः देण्याचे वचन दिलेल्या किमतीवर’ झालेले असले पाहिजे.
अशाप्रकारे,
किंमत हा विक्रीच्या व्यवहाराचा एक आवश्यक घटक ठरतो.
(the transfer of ownership has to be for a “price paid or promised or part-paid and part promised” Price thus constitutes an essential ingredient of the transaction of sale.)
(The words “price paid or promised or part-paid and part-promised” indicate that actual payment of the whole of the price at the time of the execution of sale deed is not a sine qua non to the completion of the sale. Even if the whole of the price is not paid but the document is executed and thereafter registered, if the property is of the value of more than Rs.100/-, the sale would be complete.)
(There
is a catena of decisions of various High Courts in which it has been
held that even if the whole of the price is not paid, the
transaction of sale will take effect and the title would pass under
that transaction.
To cite only a few, in Gayatri Prasad v. Board of Revenue [1973
All LJ 412] it was
held that non-payment of a portion of the sale price would
not affect validity of sale. It was observed that part payment of
consideration by the vendee itself proved the intention to pay the
remaining amount of the sale price.)
(The
real test is the intention of the parties. In order to constitute
a “sale”, the parties must intend to transfer the ownership of the
property and they must also intend that the price would be
paid either in praesenti ('वर्तमानात'
किंवा 'सध्याच्या वेळी') or in future. The intention is to be
gathered from the recital in the sale deed, the conduct of
the parties and the evidence on record.)
( Dahiben (supra) also, while interpreting Section 54 of the Act, held that actual payment of entire sale price at the time of execution of sale deed is not an essential condition for completion of sale. When a sale deed is registered, even upon part payment of the sale price, title would pass to the transferee. The non-payment of remaining part of the sale price would not invalidate it and the remedy would be to recover the balance sale consideration, but not cancellation of sale deed for non-payment of balance sale consideration.)
(The
plaintiffs, without filing a suit for recovery of money; i.e., for balance
sale consideration, attempted cancellation of the
sale deeds, after executing it on receipt of part consideration,
agreeing for the retention of balance consideration with the defendant to
satisfy the dues of the plaintiffs. The sale, hence, has become
final.)
The sale deed executed with full knowledge of the part consideration alone having been passed, cannot be rendered void or inoperative merely because the balance consideration promised to be paid, which promise was incorporated in the sale deed, had not been complied with.
(The right of the plaintiffs was to file for recovery of balance sale consideration and not to seek declaration that the sale deeds were null and void; which they are not.)
nœ
Rate This Article
या लेखात, आम्ही आपणाला मालमत्ता विक्रीची पूर्ण रक्कम मिळाली नाही - खरेदी दस्त रद्द करण्याची मागणी मा. सर्वोच्च न्यायालयाने फेटाळली. याबाबत माहिती दिली आहे आम्हाला आशा आहे की, तुम्हाला ती आवडली असेल. माहिती आवडली असेल तर, सदरची माहिती तुमच्या मित्रांनाही शेअर करा.
आपले महसूल कायद्याविषयक प्रश्न विचारण्यासाठी आमच्या वेबसाईटला भेट द्या. आणि आमच्या टेलिग्राम चॅनेललाही आजच जॉईन व्हा. Website Link Telegram Channel Link धन्यवाद !